Wat begon als een mysterieus gezondheidsraadsel in een pittoresk Savoyaards bergdorp, eindigt na tien jaar met een onverwachte dader: de valse morielje. Jawel, de schijnbaar onschuldige paddenstoel Gyromitra gigas blijkt het vertrekpunt van een reeks tragische gevallen van de ziekte van Charcot. Zet je kopje koffie klaar; dit is een medisch detectiveverhaal waar zelfs Hercule Poirot zich bij zou achter de oren krabben!
Een dorp getuige van een zeldzame uitbraak
Montchavin, een lieflijk dorpje bij het bekende skioord La Plagne in de Franse Savoie, werd tussen 1991 en 2013 opgeschrikt door een ongewone opeenhoping van gevallen van amyotrofe laterale sclerose (ALS), ook wel de ziekte van Charcot genoemd. In 2009 trekt een alerte huisarts aan de bel: binnen korte tijd diagnosticeert ze bij drie dorpsbewoners deze zeldzame, dodelijke neurodegeneratieve aandoening. Specialistische onderzoekers worden ingeschakeld – je kunt het ze niet kwalijk nemen, toch?
Officieel: dit zijn de sporten waarmee je de meeste calorieën verbrandt – verrassende toppers voor elke smaak!
11% meer kans om vroeger te sterven als je je ontbijt uitstelt, onthult studie
En wat blijkt? In het kleine Montchavin worden nog eens elf gevallen van de ziekte gevonden, waarvan de helft inmiddels overleden is. Geen familiebanden, geen erfelijke reden. Wel de gezamenlijke leeftijd van 39 tot 75 jaar én elkaar goed kennend. Toeval? Daar dachten de artsen anders over.
Het speurwerk naar een verborgen vijand
Zodra een omgevingsfactor wordt vermoed – denk aan een slechte waterleiding, radon in de woning, bacteriële toxines, luchtvervuiling of pesticiden – wordt ieder hoekje van het dorp onderzocht. Maar elke piste leidt dood. Totdat toxicoloog Peter Spencer van de Universiteit van Oregon (VS) zich in het onderzoek mengt. Peter heeft ervaring met een vergelijkbare ALS-zaak op het eiland Guam, waar het eten van Japanse cycadzaden lokaal voor een golf aan ziekten zorgde.
De cycas dus? Nee, in Montchavin geen cycaspotlucks. Maar Peter brengt de valse morielje in beeld. Dit is een veelvoorkomende paddenstoel – verboden te koop in Frankrijk sinds 1991 vanwege zijn giftigheid – waarvan de toxines verrassend veel gelijkenis tonen met die van de cycas. In hun in het Journal of Neurological Sciences gepubliceerde studie melden onderzoekers dat de veertien ALS-patiënten deze paddenstoel geregeld aten, in tegenstelling tot hun gezonde dorpsgenoten.
Waarom airfryers me uiteindelijk tegenvielen: “Mijn zoektocht naar gezonde friet liep uit op een fiasco”
Welke alcoholische dranken doen je het meeste aankomen? Het antwoord verrast!
Van lekker wildplukken tot zware gevolgen
De getroffenen waren niet onbekend met het wildplukken van planten of paddenstoelen, en menig feestelijk diner werd met deze delicatesse opgeluisterd. Achteraf herinneren sommigen zich serieuze ongemakken na overvloedige maaltijden met zowel echte als valse morieljes. De verkoop van gyromitres is niet voor niets in Frankrijk sinds 1991 verboden wegens het risico, maar dat blijkt in het dorp niet iedereen tegen te houden. Het verhaal wordt nog boeiender: in Finland verschijnt een vergelijkbare piek in ALS-gevallen in een streek waar de gyromitre als lekkernij wordt beschouwd. Op Guam nemen daarentegen de ziektegevallen sterk af sinds de cycas uit het menu werd geschrapt. Tja, de les is wellicht minder culinair dan gewenst…
- Het eten van valse morieljes (Gyromitra gigas) bleek bij ál de getroffen patiënten voor te komen.
- Andere milieuoorzaken als water, lucht of bodem werden uitgesloten.
- Vergelijkbare situaties zijn wereldwijd geobserveerd, bij andere lokale lekkernijen.
Conclusie: tijd voor een andere specialiteit?
Als we iets mogen leren uit deze tienjarige puzzel: sommige geheimen zitten verstopt in wat we gedachteloos op ons bord scheppen. De Franse onderzoekers en hun Amerikaanse collega’s leveren overtuigend bewijs dat het mijden van de valse morielje letterlijk levens kan redden. Zelfs de grootste wildplukliefhebber denkt hopelijk voortaan twee keer na voordat hij deze paddenstoel toevoegt aan zijn volgende borrelhap – zelfs als de buurvrouw hem nog zo enthousiast aanprijst met die echte morieljes!
Oftewel: voor je volgende vriendenmaaltijd misschien toch liever een andere Savoyaardse specialiteit? Je gezondheid (en die van je gasten) zal je dankbaar zijn!
